„Etyka badań naukowych z udziałem człowieka”
Termin: 1-3 lipca 2025
Miejsce: Domu Zjazdów i Konferencji (Pałacu) w Jabłonnie k/o Warszawy
Organizatorzy: Komitet Bioetyki PAN oraz Centrum Bioetyki i Bioprawa WF Uniwersytetu Warszawskiego
Tematyka szkoły: W październiku 2024 r. Światowe Stowarzyszenie Lekarzy (World Medical Association, WMA) uchwaliło kolejną rewizję Deklaracji Helsińskiej będącej najważniejszym globalnym standardem etycznym prowadzenia badań medycznych z udziałem człowieka. Prace nad nową wersją Deklaracji trwały prawie dwa lata, a towarzyszące im dyskusje odzwierciedlały dynamiczne zmiany, jakie dokonują się zarówno w praktyce badawczej, jaki i w etycznej refleksji nad zasadami prowadzenia badań naukowych z udziałem ludzi. Dyskusje te koncentrowały się w szczególności na zasad zagwarantowania sprawiedliwego dostępu do badań populacjom i jednostkom szczególnie narażonym na wykorzystanie i pokrzywdzenie (vulnerable participants), w tym przedstawicielom krajów o niskim i nisko-średnim dochodzie, a także na wyzwaniach, jakie niesie z sobą rozwój narzędzi cyfrowych i opartych na algorytmach sztucznej inteligencji (AI).
IX Wiosenna Szkoła Bioetyki poświęcona była analizie „starych” i „nowych” problemów etycznych, prawnych i społeczno-kulturowych, jakie rodzi praktyka badawcza, zwłaszcza w naukach medycznych i społecznych. Szkoła obejmowała 20 godzin zajęć dydaktycznych, podczas których uczestnicy mieli szansę poszerzyć wiedzę na następujące tematy:
- historia i regulacji praktyki badawczej z udziałem człowieka;
- podstawowe zasady i warunki prowadzenia badań z udziałem człowieka, w tym wymóg uzyskania świadomej zgody, zapewnienia wartości naukowej i społecznej badania, właściwej relacji ryzyka do potencjalnych korzyści badania oraz sprawiedliwej selekcji uczestników;
- etyczne standardy i wyzwania związane z prowadzeniem badań z udziałem osób, grup i społeczności szczególnie narażonych na wykorzystanie i pokrzywdzenie, w tym populacji z krajów rozwijających się;
- etyczne aspekty wynagradzania uczestników badań;
- etyczne i teoretyczne założenia „One Health” jako nowego paradygmatu badawczego;
- etyczne aspekty badań z wykorzystaniem modeli pozaludzkich (materiał biologiczny, organoidy, zwierzęta);
- etyczne aspekty badań z wykorzystaniem Big Data i AI.
Zajęcia prowadzone były w formie wykładów, dyskusji oraz warsztatów. Te ostatnie poświęcone były (a) analizie wyzwań, jakie wiążą się z realizacją wymogów sprawiedliwości w praktyce badawczej, w tym problemu „double standards in research”, uczciwej polityki „benefit sharing” oraz wyzwań związanych z równym traktowaniem odmienności kulturowych; (b) analizie problemów etycznych, jakie rodzi wykorzystanie Big Data i algorytmów sztucznej inteligencji w praktyce badawczej związanych z ochroną prywatności, z wiarygodnością i transparentnością metod i narzędzi badawczych oraz zjawiskiem dyskryminacji algorytmicznej.
Uczestnicy szkoły: Do udziału w Szkole zaproszonych zostało 24 studentów i doktorantów z całej Polski. Słuchacze reprezentowali różne uczelnie, dziedziny nauki i kierunki studiów (m.in. bioetykę, filozofię, kognitywistykę; psychologię; antropozoologię, prawo, medycynę, biologię, fizykę). Wśród słuchaczy byli studenci i doktoranci aktualnie związani z następującymi jednostkami naukowymi: Uczelnia Medyczna im. Marii Curie-Skłodowskiej, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, Uniwersytet SWPS, Uniwersytet Warszawski oraz Warszawski Uniwersytet Medyczny.
Główny organizator Wiosennej Szkoły Bioetyki:
dr Joanna Różyńska
(Komitet Bioetyki PAN; Centrum Bioetyki i Bioprawa WF UW)
e-mail: